De bekendste Nederlandse acteurs: rollen, prijzen en weetjes

Van Hollywood-blockbusters tot Nederlandse klassiekers en tv-series die je met het hele gezin keek: deze tien acteurs hebben de Nederlandse film en televisie gevormd. Per acteur lees je de rollen waarmee ze doorbraken, waar je ze verder van kent en welke prijzen ze echt hebben gewonnen. De volgorde zegt niets over wie de beste is; het is een mix van generaties.

1. Rutger Hauer (1944-2019)

Geen Nederlandse acteur werd wereldwijd zo bekend als Rutger Hauer. Hij brak in 1969 door als ridder in de tv-serie Floris van Paul Verhoeven, en werd een grote ster met Turks fruit (1973) en Soldaat van Oranje (1977). In Amerika debuteerde hij naast Sylvester Stallone in Nighthawks (1981), waarna zijn rol als replicant Roy Batty in Blade Runner (1982) zijn bekendste werd. Ook Ladyhawke en The Hitcher staan op zijn cv.

Hij won in 1981 het allereerste Gouden Kalf voor beste acteur, voor zijn gehele werk, en later ook een Golden Globe voor Escape from Sobibor. Hauer overleed op 19 juli 2019, 75 jaar oud, aldus zijn Wikipedia-biografie.

2. Jeroen Krabbé

Jeroen Krabbé (Amsterdam, 1944) speelde in twee grote Verhoeven-films: Soldaat van Oranje (1977) en De vierde man (1983). Daarna volgde Hollywood: hij was de schurk generaal Koskov in de Bond-film The Living Daylights (1987) en dokter Charles Nichols in The Fugitive (1993) met Harrison Ford. Als regisseur debuteerde hij met Left Luggage (1998), die meedong naar de Gouden Beer in Berlijn.

3. Derek de Lint

Derek de Lint (Den Haag, 1950) speelde eveneens in Soldaat van Oranje, maar zijn grootste rol was die van Anton Steenwijk in De aanslag (1986), de verfilming van Harry Mulisch die een Oscar voor beste niet-Engelstalige film won. Daarna werkte hij veel in het buitenland, onder meer in de komedie Three Men and a Baby (1987) en vier seizoenen als Derek Rayne in de serie Poltergeist: The Legacy. In Verhoevens Zwartboek (2006) keerde hij terug in een Nederlandse oorlogsfilm.

4. Pierre Bokma

Pierre Bokma (geboren in 1955 in Parijs) is vooral een gigant op het toneel, maar ook op het scherm heeft hij een indrukwekkende prijzenkast. Hij won het Gouden Kalf voor beste acteur voor Leedvermaak (1989) en in 2001 een Gouden Kalf voor zijn rol in het tv-drama Belager. In 2007 kreeg hij een International Emmy voor De uitverkorene. Je kent hem verder uit onder meer Minoes, Tonio en Amsterdamned II.

5. Thom Hoffman

Thom Hoffman (Wassenaar, 1957) brak door in Verhoevens De vierde man (1983) en won het Gouden Kalf voor beste acteur in 1990 voor zijn rol als Frits van Egters in De avonden, naar het boek van Gerard Reve. Internationaal speelde hij Willem van Oranje in Orlando (1992), en in Zwartboek was hij verzetsman Hans Akkermans. Naast acteur is Hoffman sinds de jaren negentig ook fotograaf.

6. Tygo Gernandt

Tygo Gernandt (Amsterdam, 1974) maakte in 2003 grote indruk als Maikel in Van God los, goed voor het Gouden Kalf voor beste acteur. Daarna volgden onder meer Het schnitzelparadijs, Oorlogswinter, Süskind en Bon Bini Holland 3; op tv zag je hem in Dokter Tinus, en internationaal in de BBC-serie The Last Kingdom. Een overzicht van zijn films vind je op de profielpagina van Tygo Gernandt bij het Nederlands Film Festival.

7. Yorick van Wageningen

Yorick van Wageningen (Baarn, 1964) is een van de weinige Nederlanders met een stevige Hollywood-carrière. Steven Spielberg haalde hem naar Amerika voor Minority Report, maar door visumproblemen kon hij die rol uiteindelijk niet spelen. Zijn Amerikaanse doorbraak kwam met The Chronicles of Riddick (2004), gevolgd door The New World (2005) en de rol van Nils Bjurman in The Girl with the Dragon Tattoo (2011). In Nederland viel hij op in Oorlogswinter en als gangster Ronnie in De wederopstanding van een klootzak. Dat staat allemaal in zijn Engelstalige Wikipedia-profiel.

8. Rijk de Gooyer (1925-2011)

Rijk de Gooyer was in de jaren vijftig en zestig een televisieheld als helft van het komische duo met John Kraaijkamp sr. Later werd hij een gevierd filmacteur. Hij won het Gouden Kalf voor beste acteur drie keer: in 1982 voor zijn gehele werk, in 1995 voor Hoogste tijd en in 1999 voor Krassen in het tafelblad, volgens het overzicht van alle Gouden Kalf-winnaars. Op tv speelde hij Fred Schuit in de Nederlandse versie van de Amerikaanse sitcom All in the Family. Hij overleed op 2 november 2011 in Amsterdam.

9. Peer Mascini (1941-2019)

Bij Peer Mascini denkt bijna iedereen aan de Melkunie-reclame uit 1997, waarin een koe in zijn zwembad springt en hij roept: “Nog zo gezegd: geen bommetje!” Maar hij was veel meer dan een reclamegezicht. Mascini maakte jarenlang deel uit van het theatergezelschap Hauser Orkater; zijn toneelwerk staat in de Theaterencyclopedie over Peer Mascini. Voor Blind Date (1996) van Theo van Gogh, waarvan hij ook het script mee schreef, won hij het Gouden Kalf voor beste acteur. Mascini overleed op 16 mei 2019, 78 jaar oud.

10. Hans Dagelet

Hans Dagelet begon bij Toneelgroep Centrum in Haarlem en kreeg een Louis d’Or voor zijn rol in Kees de jongen, vertelt de VPRO. Sinds 1973 speelt hij in films en series, zoals De stille kracht, Van oude mensen, de dingen die voorbij gaan, Willem van Oranje en Ik ga naar Tahiti. Een breed publiek kent hem als Henk van der Scheur in de politieserie Russen. Dagelet is ook muzikant en maakt regelmatig muziektheater.

En de actrices dan?

Dit lijstje gaat over acteurs, maar een overzicht van bekende Nederlandse spelers is niet compleet zonder Carice van Houten. Zij brak internationaal door als Rachel Stein in Zwartboek en speelde Melisandre in Game of Thrones; ze won meerdere Gouden Kalveren, onder meer voor Minoes en Zwartboek, volgens haar Wikipedia-pagina. Ook Huub Stapel verdient een vermelding: hij speelde in de Dick Maas-films De lift (1983), Flodder (1986) en Amsterdamned (1988).

Wat deze acteurs gemeen hebben

Opvallend is hoe vaak dezelfde namen terugkomen in een paar sleutelfilms. Soldaat van Oranje bracht Hauer, Krabbé en De Lint samen, De vierde man lanceerde Hoffman en gaf Krabbé een van zijn beste rollen, en Zwartboek verbond oude en nieuwe generaties. Wie de Nederlandse filmgeschiedenis wil leren kennen, begint dus goed bij het werk van Paul Verhoeven en de Gouden Kalf-winnaars.

• Voor de klassiekers: Turks fruit, Soldaat van Oranje, De aanslag en De avonden.
• Voor Hollywood-werk: Blade Runner, The Living Daylights, The Fugitive en The Girl with the Dragon Tattoo.
• Voor recenter Nederlands werk: Van God los, Zwartboek en Tonio.

Zin in meer Nederlands talent? Lees ook onze overzichten van de beste Nederlandse rappers van nu en de bekende Nederlandse reclamemuzikanten. En wil je een van deze films zien: veel klassiekers draaien geregeld in filmhuizen en op het Nederlands Film Festival in Utrecht, dus houd de programma’s in de gaten.

Eindredactie: Jan Willem Beumer, hoofdredacteur van Mindbogglingmedia