Vinyl: wat is het eigenlijk en wat wordt er allemaal van gemaakt?

In het kort
Vinyl is de gangbare naam voor pvc (polyvinylchloride), een van de meest gebruikte kunststoffen ter wereld. Er worden onder meer leidingen, kozijnen, kabelisolatie, vloeren, stickers en natuurlijk grammofoonplaten van gemaakt. Juist die platen zijn bezig aan een opvallende comeback: in Nederland groeide de vinylomzet in 2025 met 21 procent.
- Materiaal pvc (polyvinylchloride), hard of met weekmakers zacht
- Bekendste toepassing buizen en leidingen, maar ook platen, vloeren en stickers
- Vinylomzet NL 2025 45 miljoen euro (NVPI)
- Gecontroleerd 27 oktober 2026
Zeg je “vinyl”, dan denkt een muziekliefhebber meteen aan een lp met een zwarte glans en een naald die de groef in zakt. Maar vinyl is in de eerste plaats een materiaal, en een heel veelzijdig ook. Je loopt erop, je zit erachter, je plakt het op je raam en het zit in de kabels achter je speakers. Hier lees je wat vinyl precies is, hoe het is ontstaan en waarom de vinylplaat ondanks streaming weer helemaal terug is.
Wat is vinyl precies?
Vinyl is de informele naam voor pvc, voluit polyvinylchloride. Het is een kunststof die wordt gemaakt door het gas vinylchloride te polymeriseren: kleine moleculen worden aan elkaar geregen tot lange ketens. Volgens Wikipedia bestaat pvc voor ongeveer 57 procent uit chloor en is het na polyetheen en polypropeen de meest geproduceerde synthetische kunststof, met zo’n 40 miljoen ton per jaar.
Pvc komt in twee hoofdvormen voor:
- Hard pvc: stijf en sterk, gebruikt voor buizen, kozijnen, deuren en verpakkingen.
- Zacht pvc: flexibel gemaakt met weekmakers, gebruikt voor kabelisolatie, vloerbedekking, zeil, opblaasbare producten en folie.
De geschiedenis van vinyl
Het verhaal begint met de bouwsteen. Vinylchloride werd in 1835 voor het eerst gemaakt door de Franse chemicus Henri Victor Regnault en zijn leermeester Justus von Liebig. De Duitse chemicus Eugen Baumann maakte in 1872 pvc: in een fles vinylchloride die weken buiten het zonlicht had gestaan, ontstond een witte vaste stof.
Lang wist niemand wat ermee te doen. Hard pvc was lastig te verwerken en soms bros. Dat veranderde door het werk van de Amerikaanse chemicus Waldo Semon, die bij het bedrijf B.F. Goodrich werkte. Hij ontdekte in 1926 hoe je pvc met weekmakers soepel kunt maken, en was de eerste die zulke weekmakers commercieel toepaste. In 1935 ontwikkelde hij Koroseal, een flexibel materiaal op basis van pvc. Semon had in totaal 116 patenten op zijn naam en werd 100 jaar oud.
Na de Tweede Wereldoorlog groeide het gebruik van pvc snel, in de bouw, in auto’s, in huishoudelijke producten en in de muziekindustrie.
Wat wordt er allemaal van vinyl gemaakt?
Pvc is goedkoop, duurzaam in gebruik, makkelijk schoon te houden en goed bestand tegen vocht en weer. Daardoor zit het in een verrassend aantal producten.
Bouw en installatie
De grootste toepassing is leidingwerk. Ongeveer de helft van alle pvc-hars wereldwijd gaat volgens Wikipedia naar buizen voor water, riolering en industrie. Daarnaast zie je pvc in kozijnen, deuren, dakgoten, regenpijpen en gevelbekleding.
In huis
- Vloeren: vinylvloeren en pvc-tegels zijn populair omdat ze slijtvast en waterbestendig zijn.
- Kabels: de isolatie rond elektriciteitskabels is vaak van zacht pvc.
- Behang en zeil: vinylbehang en tafelzeil zijn afwasbaar.
- Opblaasbare spullen: van luchtbedden tot zwembadspeelgoed.
Reclame, stickers en signing
Omdat vinylfolie tegen zon en regen kan, wordt het veel gebruikt voor raamstickers, belettering, autowraps en borden. Bij vinyl stickers heb je bijvoorbeeld keuze uit wit en transparant vinyl, sterk hechtende varianten en folie die je weer kunt verwijderen. Er bestaan inmiddels ook pvc-vrije folies voor wie dat liever heeft.
Muziek: de vinylplaat
En dan natuurlijk de grammofoonplaat. Pvc is ook hier het basismateriaal. Waarom dat zo’n doorbraak was, zie je pas als je kijkt naar wat er vóór vinyl bestond.
Van schellak naar vinyl: zo ontstond de lp
De eerste platen waren niet van vinyl. Ongeveer een halve eeuw lang was schellak het standaardmateriaal, voor platen die op 78 toeren per minuut draaiden.
In juni 1948 presenteerde Columbia de langspeelplaat op 33⅓ toeren, in 10 en 12 inch; de 12 inch werd de standaard. In februari 1949 bracht RCA Victor de eerste 7-inch single op 45 toeren uit. Na de jaren veertig verdrong vinyl de schellakplaat definitief.
De cd zette de plaat daarna flink onder druk: in 1988 werden er meer cd’s dan platen verkocht en vanaf 1991 verdween vinyl uit de mainstream. Eind jaren 2000 begon een voorzichtige herleving, die in de jaren 2010 en 2020 doorzette.
Waarom zwaar vinyl?
Je ziet in platenzaken vaak “180 gram” op de hoes staan. Een 12-inch lp weegt doorgaans tussen de 80 en 200 gram, en 180 gram wordt vaak als ideaal genoemd: stevig, minder gevoelig voor kromtrekken en prettig in de hand.
De comeback van de vinylplaat in Nederland
Streaming is veruit de grootste bron van inkomsten voor de muziekindustrie, maar vinyl wint toch terrein. Volgens cijfers van brancheorganisatie NVPI, gemeld door de NOS in maart 2026, gaven Nederlanders in 2025 45 miljoen euro uit aan vinyl, 21 procent meer dan een jaar eerder. De totale omzet van de Nederlandse muziekindustrie kwam uit op 367 miljoen euro, waarvan 82 procent uit streaming. Ook de cd-verkoop steeg.
Waarom kopen mensen nog platen als alles in een app staat? Een plaat is iets tastbaars: een hoes om naar te kijken, een tekstvel, een ritueel van opzetten en omdraaien. Het past ook in de bredere trend van nostalgie die je terugziet in mode en design. Meer daarover lees je in is retro het nieuwe hip? En wie juist wil weten welke diensten het beste zijn voor dagelijks luisteren, vindt een overzicht van de beste muziekstreamingdiensten en apps.
Is vinyl slecht voor het milieu?
Pvc ligt al langer onder vuur. Een paar aandachtspunten die in de literatuur terugkomen:
- Weekmakers: ftalaten zijn niet chemisch aan het pvc gebonden en kunnen eruit lekken. Sommige soorten, zoals DEHP, worden uitgefaseerd; in de VS is DEHP sinds 2008 verboden in kinderproducten.
- Productie: vinylchloride, de grondstof, geldt als kankerverwekkend; vooral fabrieksarbeiders liepen vroeger risico.
- Afval en verbranding: over dioxinevorming bij het verbranden van pvc zijn onderzoeken het niet met elkaar eens.
Tegelijk wordt er steeds meer gerecycled. Via het Europese brancheprogramma VinylPlus werd in 2020 ruim 731.000 ton pvc gerecycled, iets minder dan in 2019 door de coronapandemie.
Voor muziekliefhebbers is de afweging tussen platen, cd’s en streaming net wat ingewikkelder dan je denkt. Daar gaan we dieper op in bij is Spotify goed voor het milieu?
Zo ga je goed om met je vinyl
Heb je platen in huis, dan gaan ze met een paar simpele gewoontes jarenlang mee. Bewaar ze rechtop en niet te strak tegen elkaar, uit de buurt van direct zonlicht en warmte, want pvc kan bij hitte kromtrekken. Pak een plaat bij de rand en het label vast, zodat er geen vingervet in de groeven komt.
Of je nu een vloer uitzoekt, je raam beplakt of je platenkast uitbreidt: vinyl is overal. Let bij aankoop op waar je het voor nodig hebt (hard of flexibel, binnen of buiten) en vraag bij nieuwe producten gerust naar pvc-vrije of gerecyclede alternatieven.
Eindredactie: Jan Willem Beumer, hoofdredacteur van Mindbogglingmedia


